Дар шароити муосири рушди ҷомеаи ҷаҳонӣ масъалаҳои таъмини амният, ҳифзи манфиатҳои миллӣ ва муқовимат ба таҳдидҳои нав ба яке аз самтҳои муҳими фаъолияти давлатҳо табдил ёфтаанд. Аз ҷумла, экстремизм ва терроризм ҳамчун падидаҳои хатарноки асри XXI ба амнияти давлатҳо, суботи сиёсӣ, рушди иқтисодӣ ва ҳаёти осоиштаи мардум таҳдиди ҷиддӣ эҷод мекунанд. Имрӯз ягон давлат аз хатари зуҳуроти ифротгароӣ пурра эмин нест. Бо вуҷуди фарқияти сатҳи рушд, мавқеи ҷуғрофӣ ва имкониятҳои иқтисодӣ, аксари кишварҳои ҷаҳон муборизаро бар зидди экстремизм ва терроризм яке аз вазифаҳои аввалиндараҷаи сиёсати давлатӣ меҳисобанд.

Ҷумҳурии Тоҷикистон низ ҳамчун узви фаъоли ҷомеаи байналмилалӣ аз рӯзҳои аввали соҳибистиқлолӣ масъалаи ҳифзи сулҳу субот, таҳкими ваҳдати миллӣ ва муқовимат ба ҳама гуна зуҳуроти ифротиро дар меҳвари сиёсати давлатии худ қарор додааст. Таҷрибаи таърихии кишвар нишон медиҳад, ки сулҳу субот ва амнияти миллӣ арзишҳои бебаҳо буда, ҳифзи онҳо аз ҳар як шаҳрванди ватандӯст масъулияти баландро талаб мекунад.

Бо дарназардошти таҳдидҳои мавҷуда ва зарурати таҳкими низоми амниятӣ, Ҷумҳурии Тоҷикистон Стратегияи муқовимат ба экстремизм ва терроризмро қабул намудааст, ки он ҳамчун ҳуҷҷати муҳими сиёсӣ ва ҳуқуқӣ самтҳои асосии мубориза бо ин зуҳуроти номатлубро муайян менамояд.

Экстремизм ва терроризм ҳамчун таҳдиди глобалӣ

Имрӯз экстремизм ва терроризм сарҳад намешиносанд. Ташкилотҳои террористӣ ва гурӯҳҳои ифротӣ бо истифода аз технологияҳои муосири иттилоотӣ, шабакаҳои иҷтимоӣ ва имкониятҳои ҷаҳонишавӣ фаъолияти худро густариш медиҳанд. Онҳо кӯшиш менамоянд, ки тавассути таблиғоти ғаразнок ва маълумоти бардурӯғ ҷавононро ба доми худ кашанд ва онҳоро барои амалҳои зиддиқонунӣ истифода баранд.

Таҳлилҳо нишон медиҳанд, ки гурӯҳҳои экстремистӣ бештар аз мушкилоти иҷтимоӣ, сатҳи пасти маърифати ҳуқуқӣ, бекорӣ ва ноогоҳии шаҳрвандон истифода намуда, барои ҷалби аъзоёни нав шароит фароҳам меоранд. Аз ин рӯ, мубориза бо экстремизм танҳо тавассути чораҳои қудратӣ имконнопазир буда, ҳамзамон татбиқи тадбирҳои иҷтимоӣ, фарҳангӣ, маърифатӣ ва тарбиявиро тақозо менамояд.

Терроризм бошад, шакли ниҳоят хатарноки экстремизм маҳсуб гардида, бо истифода аз зӯроварӣ, тарсу ҳарос ва фишор ба ҷомеа амалӣ мешавад. Ҳадафи асосии террористон халалдор намудани суботи ҷамъиятӣ, заиф гардонидани давлатдорӣ ва таъсир расонидан ба қарорҳои сиёсӣ мебошад.

Сиёсати давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар самти муқовимат ба экстремизм ва терроризм

Пас аз ба даст овардани истиқлолияти давлатӣ Ҷумҳурии Тоҷикистон барои ташаккули заминаҳои ҳуқуқӣ ва институтсионалии мубориза бар зидди экстремизм ва терроризм тадбирҳои муҳим андешид. Қабули қонунҳо, таҳкими фаъолияти мақомоти ҳифзи ҳуқуқ ва ҳамоҳангсозии фаъолияти сохторҳои давлатӣ барои пешгирии таҳдидҳои ифротӣ имкониятҳои васеъ фароҳам овард.

Сиёсати давлат дар ин самт ба принсипҳои зерин асос меёбад:

— риояи қонун ва волоияти ҳуқуқ;

— ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон;

— таъмини амнияти миллӣ;

— пешгирии радикализатсия;

— баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии аҳолӣ;

— таҳкими ҳамкории байналмилалӣ;

— иштироки фаъоли ҷомеаи шаҳрвандӣ дар мубориза бо ифротгароӣ.

Маҳз татбиқи пайгиронаи ин принсипҳо барои пешгирии паҳншавии ғояҳои ифротӣ ва ҳифзи суботи ҷомеа аҳамияти калон дорад.

Моҳият ва аҳамияти Стратегияи муқовимат ба экстремизм ва терроризм

Стратегияи муқовимат ба экстремизм ва терроризм ҳамчун ҳуҷҷати муҳими давлатӣ самтҳои асосии сиёсати давлатро дар мубориза бар зидди ин падидаҳои номатлуб муайян менамояд. Ҳадафи асосии он таъмини амнияти миллӣ, ҳифзи ҳуқуқ ва озодиҳои шаҳрвандон, пешгирии шомилшавии ҷавонон ба гурӯҳҳои ифротӣ ва таҳкими суботи сиёсӣ мебошад.

Стратегия маҷмӯи чорабиниҳои ҳуқуқӣ, ташкилӣ, иттилоотӣ, фарҳангӣ ва иҷтимоиро дар бар гирифта, барои ҳамоҳангсозии фаъолияти мақомоти давлатӣ ва ҷомеаи шаҳрвандӣ заминаи мусоид фароҳам меорад.

Дар доираи татбиқи стратегия таваҷҷуҳи махсус ба масъалаҳои зерин зоҳир карда мешавад:

— ошкор ва пешгирии омилҳои радикализатсия;

— таҳкими корҳои фаҳмондадиҳӣ;

— баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии шаҳрвандон;

— рушди сиёсати давлатии ҷавонон;

— такмили қонунгузорӣ;

— мубориза бо таблиғоти экстремистӣ дар фазои иттилоотӣ;

таҳкими ҳамкориҳои байналмилалӣ.

Нақши ҷавонон дар муқовимат ба экстремизм ва терроризм

Ҷавонон неруи бузурги ҷомеа ва ояндаи давлат ба ҳисоб мераванд. Аз ин рӯ, ҳифзи онҳо аз таъсири ғояҳои ифротӣ вазифаи муҳимтарини давлат ва ҷомеа мебошад.

Таҷрибаи ҷаҳонӣ нишон медиҳад, ки аксари гурӯҳҳои экстремистӣ маҳз ҷавононро ҳадафи асосии худ қарор медиҳанд.

Сабабҳои асосии осебпазирии баъзе ҷавонон метавонанд чунин бошанд:

— сатҳи нокифояи маърифат;

— таъсири муҳити носолим;

— бекорӣ;

— истифодаи нодурусти шабакаҳои иҷтимоӣ;

— надоштани ҷаҳонбинии муосир.

Аз ин рӯ, таълиму тарбияи дуруст, фароҳам овардани ҷойҳои корӣ, рушди фарҳанг, варзиш ва илм ҳамчун воситаҳои муҳими пешгирии радикализатсия аҳамияти хос доранд.

Татбиқи сиёсати давлатии ҷавонон дар Тоҷикистон имконият медиҳад, ки ҷавонон ҳамчун неруи созанда дар рушди давлат саҳми арзанда гузоранд ва аз ҳар гуна ғояҳои ифротӣ дур бошанд.

Нақши муассисаҳои таълимӣ

Муассисаҳои таълимӣ дар ташаккули шахсият ва ҷаҳонбинии насли наврас нақши муҳим мебозанд. Мактабҳо, коллеҷҳо ва муассисаҳои таҳсилоти олӣ бояд на танҳо дониш диҳанд, балки ҳисси ватандӯстӣ, худшиносии миллӣ ва эҳтиром ба арзишҳои давлатдориро низ тарбия намоянд.

Дар ин раванд омӯзиши таърихи миллат, фарҳанг, ҳуқуқ ва асосҳои давлатдорӣ аҳамияти махсус дорад. Омӯзгорон ва кормандони соҳаи маориф вазифадоранд, ки бо ҷавонон корҳои фаҳмондадиҳиро мунтазам ба роҳ монда, онҳоро аз хатари идеологияҳои ифротӣ огоҳ созанд.

Нақши оила дар пешгирии экстремизм

Оила нахустин мактаби тарбия мебошад. Маҳз дар муҳити оила шахсият ташаккул меёбад ва ҷаҳонбинии инсон шакл мегирад. Падару модар бояд ба тарбияи фарзандон диққати ҷиддӣ дода, фаъолияти онҳоро дар фазои маҷозӣ ва муносибат бо атрофиён назорат намоянд.

Таҳкими арзишҳои миллӣ, эҳтиром ба қонун, меҳанпарастӣ ва фарҳанги таҳаммулпазирӣ дар оила метавонад ҷавононро аз таъсири гурӯҳҳои ифротӣ муҳофизат намояд.

Воситаҳои ахбори омма ва фазои иттилоотӣ

Дар шароити рушди технологияҳои рақамӣ фазои иттилоотӣ ба яке аз майдонҳои асосии мубориза бо экстремизм табдил ёфтааст. Гурӯҳҳои ифротӣ аз шабакаҳои иҷтимоӣ барои паҳн кардани ғояҳои худ истифода мебаранд.

Аз ин рӯ, воситаҳои ахбори омма бояд дар тарғиби арзишҳои миллӣ, фарҳанги сулҳ, таҳаммулпазирӣ ва эҳтиром ба қонун нақши фаъол дошта бошанд. Нашри маводи таҳлилӣ, барномаҳои маърифатӣ ва корҳои фаҳмондадиҳӣ метавонад сатҳи огоҳии ҷомеаро баланд бардорад.

Ҳамзамон баланд бардоштани саводнокии рақамии аҳолӣ ва ташаккули тафаккури интиқодӣ барои муқовимат ба таблиғоти ифротӣ аҳамияти калон дорад.

Ҳамкориҳои байналмилалии Тоҷикистон

Мубориза бар зидди терроризм ва экстремизм ҳамкории зичи байналмилалиро талаб мекунад. Ҷумҳурии Тоҷикистон бо давлатҳои гуногун ва созмонҳои байналмилалӣ дар самти мубориза бо таҳдидҳои амниятӣ ҳамкории фаъол дорад.

Кишвари мо дар доираи созмонҳои минтақавӣ ва байналмилалӣ ташаббусҳои муҳимро пешниҳод намуда, барои таҳкими амнияти минтақавӣ ва ҷаҳонӣ саҳми арзанда мегузорад. Табодули таҷриба, мубодилаи иттилоот ва гузаронидани чорабиниҳои муштарак ба баланд бардоштани самаранокии мубориза бо экстремизм мусоидат менамояд.

Ваҳдати миллӣ – сипари боэътимод бар зидди ифротгароӣ

Таҷрибаи таърихии Тоҷикистон нишон медиҳад, ки ваҳдати миллӣ, сулҳ ва ҳамдигарфаҳмӣ муҳимтарин омили рушди давлат мебошанд. Маҳз ба шарофати сиёсати сулҳҷӯёна ва муттаҳидии мардум Тоҷикистон тавонист марҳилаҳои душвори таърихиро паси сар намояд.

Имрӯз таҳкими ваҳдати миллӣ, эҳтиром ба арзишҳои фарҳангӣ ва рушди ҳисси ватандӯстӣ метавонад ҷомеаро аз таъсири ҳама гуна ғояҳои харобиовар эмин нигоҳ дорад. Ҳар як шаҳрванди кишвар бояд дар ҳифзи амният ва суботи ҷомеа саҳми худро гузорад.

Хулоса

Экстремизм ва терроризм аз ҷумлаи таҳдидҳои ҷиддии ҷаҳони муосир ба ҳисоб рафта, мубориза бар зидди онҳо вазифаи муҳими давлат ва ҷомеа мебошад. Ҷумҳурии Тоҷикистон бо дарки амиқи хатари ин падидаҳо сиёсати пайгирона ва самарабахшро дар самти муқовимат ба экстремизм ва терроризм амалӣ менамояд.

Стратегияи муқовимат ба экстремизм ва терроризм дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун ҳуҷҷати муҳими давлатӣ барои ҳифзи манфиатҳои миллӣ, таҳкими сулҳу субот, пешгирии радикализатсия ва таъмини рушди устувори ҷомеа аҳамияти бузург дорад.

Муваффақияти татбиқи стратегия на танҳо аз фаъолияти мақомоти давлатӣ, балки аз иштироки фаъоли ҳар як шаҳрванди кишвар вобаста мебошад. Ҳамкории давлат, ҷомеа, оила, муассисаҳои таълимӣ ва воситаҳои ахбори омма метавонад заминаи боэътимодро барои пешгирии экстремизм ва терроризм фароҳам оварда, Тоҷикистонро ҳамчун кишвари сулҳпарвар, амн ва пешрафта боз ҳам мустаҳкам намояд.

Сардори шуъбаи таъминоти ҳуқуқӣ, ташкилӣ ва назорати Хадамоти

 назорати давлатӣ дар соҳаи меҳнат, муҳоҷират ва шугли аҳолӣ

Ҷумъазода Пайрав Машраб